محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

34

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

انبرود - [ بفتح همزه و ضم باء و راء مهمله ] « 1 » امرود باشد ، مولانا شهابى كاشانى گويد : شعر انبرودش كه قند ازو « 2 » خجلست * در « 3 » حلاوت حيات بخش دلست ايبد - [ بفتح همزه و باى تازى و سكون ياى حطى ] شرر آتش باشد . كذا فى المؤيد . مع الراء آژير - [ بمد الف و كسر راء فارسى ] چهار معنى دارد : اول زيرك و هوشمند باشد . مثالش حكيم فردوسى فرمايد : شعر سپه را نگهدار و آژير كن * شب و روز با تركش و تير باش و هم او « 21 » فرمايد « 4 » : شعر زبان در سخن گفتن آژير كن * خرد را كمان و زبان تير كن دوم پرهيزگار را گويند ؛ سوم در نسخهء ميرزا بمعنى گوى كه در آن آب جمع شده باشد نيز آمده و گفته كه آن را ژى و آبگير نيز گويند مثال اين معنى منوچهرى گويد در صفت اشجار « 22 » : شعر شير دهد شان بپاى مادر آژير * كودك ديدى كجا بپاى خورد شير چهارم بمعنى بانگ كردن و غلبه نيز به نظر رسيده اور - [ به وزن شور ] مشت بود كه بدندان زنند . كذا فى مؤيد الفضلا « 5 » و در فرهنگ بمعنى مطلق مغزها كه تيز « 23 » و ضايع شده باشد نيز آمده . اوار - [ بضم همزه ] گرما باشد و [ بفتح ] حساب . ايضا منه « 24 » انبير - [ بباى موحده به وزن زنجير ] پر كردن و گل تر و خشك را نيز گويند « 6 » . ايضا منه « 24 » . اودر - [ بفتح همزه و سكون واو و كسر دال مهمله ] برادر پدر باشد . ايضا منه « 24 » . انبر - « 7 » [ بضم باء ] افزارى معروف آهنگران و مسگران را و امثالها . مثالش منجيك گويد : شعر بليف خرما پيچيده خواهمت همه تن * فشرده خايه بانبر ، بريده كير بگاز و [ بفتح باء ] آورده خلاق درين بيت : بيت آتش از سينه فشانند چو كوره گرهى * تيغ گيرند بدندان گرهى چون انبر افزار - معروف و نيز آنچه در ديگ كنند از زيره و فلفل و گشنيز و امثال اينها . مثالش حكيم خاقانى گويد : شعر افزار ز بس « 8 » كنند در ديگ * حلوا ز بس آورند بر خوان و ديگ افزار نيز گويند « 9 » و هر آنچه در پا كنند از كفش و غيره چنان كه امير خسرو گويد : شعر همه كلاه سرى مىدهد بتاجوران * كه از كلاه سلاطين به پايش افزارست و بمعنى بادبان نيز آمده - و بهر چهار معنى اوزار نيز گويند . آزر - « 7 » نام پدر ابراهيم عليه السلام « 25 » و امر بآزرده شدن . مثال هر دو معنى سوزنى گويد :

--> ( 1 ) « ن » : بفتح همزه و ضم راء مهمله . ( در برهان قاطع به وزن انذروت آمده است ) . ( 2 ) « ن » : از آن . ( 3 ) « ن » : از . ( 4 ) اين شاهد از « س » تنهاست . ( 5 ) كذا فى المؤيد . و عبارت بعد نيز از « س » است . ( 6 ) « ن » تر كردن گل تر و خشك ؛ « س » : تر كردن . . . ( متن از « ط » است و در برهان قاطع نيز چنين است ) . ( 7 ) اين لغت از « س » است . ( 8 ) « س » : يس . ( 9 ) از اينجا تا پايان مطلب از « س » است و در « ن » و « ط » فقط هست : اوزار نيز به اين معنى آمده . ( 21 ) يعنى : فردوسى . ( 22 ) در صفت اشجار نيست ، در صفت رز و انگور است . ( 23 ) تيز ، تند . ( 24 ) يعنى : از مؤيد الفضلاء . ( 25 ) آزر نام عموى ابراهيم و مربى اوست .